NAZİLLİ VE KÜLTÜR - Etem ORUÇ

NAZİLLİ VE KÜLTÜR


“Tarihini ve kültürünü sahip çıkmayan ulusların coğrafi sınırını düşmanları çizer…”

Nazilli ilk çağlardan beri Anadolu’nun parlayan bir yıldızıdır. Işık İnsan dediğimiz Luvilerin hakim olduğu Batı Anadolu’nun seçkin bir kentidir. Adı da Luvice bir addır. Nasilla, zamanla Nazilli’ye dönüşmüştür. 'Tanrının bahçe kapısı' anlamına gelmektedir.

Kurtuluş Savaşı yıllarında da çok önemli bir merkezdir Nazilli. Atatürk, Erzurum, Sivas Kurultayını yaparken Nazilli'de de üç kongre yapılmıştır. Bu kongrelerde alınan kararlarla Kuva-yi Milliye direnişi Aydın yöresinde başlamıştır. Sivas kongresine Nazillili Hacı Süleyman Efendi önderliğinde bir heyet katılmıştır.

27 Mayıs 1919’da Aydın’ın Yunan işgalinden sonra çepheye katılan Demirci Mehmet Efe, Köşk cephesinde Kuva-yi Milliye komutanı olmuştur. Umurlu’dan başlayan ve Terziler, Eğrikavak, Üçyol, Kaymakçı'ya kadar uzanan bu cephede 20.000’den fazla milli kuvvetler savaşmaktadır. Bunların yiyeceği, silahı, cephanesi Nazilli’deki heyet tarafından karşılanmaktadır. Yaralılar Nazilli Devlet Hastanesinden tedavi edilmektedir. Savaş yorgunu halkımıza Nazilli Aş Evi'nden yemek verilmektedir.

Kurtuluştan sonra Nazilli’ye gelen Mustafa Kemal Atatürk: “Nazilli ileride il olacaktır,” demiş ama nedense şu ana değin olamamıştır. Yüce Atatürk, Isparta’ya yapılması düşünülen Basma fabrikasını, Nazilli ovasının konumu ve Demirci Efe’nin de isteğini düşünerek Nazilli’ye yapılmasını sağlamıştır.

9 Ekim 1937’de Hususi trenle Nazilli’ye gelen Atatürk, Nazilli Basma Fabrikasını açmıştır. Sonra da Ege Manevraları için Söke’ye gitmiştir. O yıllarda İtalya ve Almanya’da faşist rüzgarlar esmektedir. Bu tehlikeyi gören Atatürk, Türk Ordusu'nu Ege Bölgesi'ndeki şartlara hazırlamak ve düşmana gücünü göstermek için tatbikat yapılmasını emretmiştir.

Hazırlanan senaryoya göre denize hakim bir devlet ilk önce İzmir civarına çıkarma yapmak istemiş, başaramayınca da İzmir’in güneyinde kalan Küçük ve Büyük Vadileri’ne çıkarma yapmıştır. Çıkarma yapan denize hakim devlet kuvvetleri mavi, savunma yapan kuvvetler kırmızıdır.

Atamızın ölümünde sora çıkan 2. Dünya Savaşı’na girmememizin temelinde Atatürk’ümüzün bu öngörüsü vardır. Karşı dağı herkes görür, önemli olan dağın ardını görerek önlemi zamanında almaktır. Atatürk’ün öngörülerinden yararlanan İsmet İnönü de savaşa girmemek için çok zekice manevralar yapmıştır.

1938 yılında Ressam Bedri Rahmi Eyüboğlu Nazilli Basma fabrikasına desen çizmek için Nazilli’ye gece indiğinde her yer ışıl ışıl neon lambalarla aydınlatılmaktadır. Türkiyenin pek çok ilinde elektrik yokken Nazilli, Sümerbak Basma Fabrikasının ürettiği elektrik ile aydınlatılmaktadır.

Fabrikada golf sahası, futbol ve voleybol sahaları, tiyatro, sinema solonu bulunmaktadır. Fabrikanın günlük gazetesi ve ayda bir çıkan “Gıdı Gıdı” adlı bir dergisi çıkmaktadır. Fabrika sanki bir üniversitedir. Çağdaş giyimli kadın ve erkekler fabrikada gece gündüz çalışmakta, çocukları ise bakımevi ve okulunda okumaktadır.

'Yazıklar olsun Nazillililere' diyesim geliyor. Bu fabrikaya sahip çıkamadılar. Ne tarihini, kültürünü tanıyıp onu genç kuşaklara taşımak için kültürel bir dergi ya da nitelikli bir kültür gazetesi çıkarıyorlar. Ne de içerikli bir kültürel faaliyette bulunuyorlar. Ucuz işlerle uğraşıp politik didişmelerden ileri gidemiyorlar.

Kuşadası’nda “Yerel Tarih” adlı bir dergi çıkıyor. Kuşadası tarihini genç kuşaklara anlatıyor. Söke’de “Söke Yerel Tarih Araştırmaları Dergisi”, Sarızeybek gibi kültürel dergiler çıkıyor. Sık sık da halkını aydınlatacak kültürel etkinlikler düzenleniyor. Nazilli ne yapıyor Allah aşkına?

Babam Nazilli Bölge Pamuk Araştırma Enstitüsü’nde gece bekçisiydi. Oradaki işçilerin yemekleri Sümerbank Fabrikası'ndan gelirdi. Giyecek almak için de babama ordür verilir. Sümerbank fabrikasından giyinirdik. İlk tiyatroya o fabrikada gittim. Bisiklet sürmeyi de orada öğrendim. Çok üzgünüm çok, duyarsız yöneticilere de kırgınım.

           

           

YAZIYI PAYLAŞ!

YAZARIN SON 5 YAZISI
08May

NAZİLLİ VE KÜLTÜR

22Oca

YAŞANTIM

23Ara

KUBİLAY’IN  ŞEHİT EDİLMESİ

10Ara

İÇİMDEKİ IŞIK

22Kas

ZEYTİN VE IŞIK

saniye sonra kapatılacak. REKLAMI GEÇ
uğur soğutma aş